وامدار باشد و فرزندش وام او را بپردازد و از قيد حكومت آزاد كند . امور اجتماعى ( 269 ) 4 - ابو عبد اللَّه صادق ( ع ) گفت : هر كس در پيشبرد كار مسلمانان اهتمام نورزد ، در شمار مسلمانان نيست . شرح : بر اساس آيهء شريفهء تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى [ مائده : 2 ] معاونت و شركت فعالانه و مخلصانه در كارهاى نيك اجتماعى ، و آنچه در ايجاد تقواى عمومى مؤثر باشد ، بر هر فرد مؤمن لازم و واجب خواهد بود . و كسى كه نسبت به پيشرفت امور اجتماعى مسلمانان و حتى پيشرفت كار يك مسلمان ، حساس نباشد ، يعنى بىقيد و بىاعتنا بگذرد و تنها به فكر خويشتن باشد ، مضمون آيهء شريفه را نقض كرده است . منظور آيهء شريفه ، و نيز معناى حديث مزبور آن نيست كه هر كس به تشخيص خود ، در رتق و فتق امور مسلمانان دخالت كند ، زيرا رتق و فتق امور ، در حيطهء اختيارات حاكم اسلامى است و اگر فرد فرد مسلمانان هر يك به تشخيص خود مصلحت انديشى كنند و بخواهند عقيدهء خود را به كرسى بنشانند ، موجب هرج و مرج خواهد گشت .